Medeniyetin İzini Sürmek: Kendimize Dönüşün Vakti Geldi

 Her çağın kendi krizleri vardır. Fakat bazı krizler vardır ki sadece o çağı değil, milletin istikbalini de etkiler. Biz bugün böyle bir eşiğin içindeyiz. Bir kimlik eşiği… Bir medeniyet kaybının ardından, yeniden “biz” olma mücadelesinin eşiği…

Geçmiş yüzyılda Batı’da parlayan yeni bir medeniyet hamlesiyle karşılaştığımızda, bu rüzgârın ne kadar güçlü, ne kadar etkili ve ne kadar derin bir dönüşüm getireceğini tam olarak göremedik. O dönemin aydınları, devlet adamları, kurumları bu hamle karşısında ya savunmada kaldı ya da aceleyle teslim bayrağını çekti. Bir kısmı direnmenin manasız olduğunu savundu, diğer kısmı ise her ne pahasına olursa olsun Batılılaşmanın kaçınılmaz bir kader olduğuna inandı. Bu inanç öylesine kesindi ki, geçmişle bağlarımızı kurmadan, kendi değer dünyamızla hesaplaşmadan, sadece taklitle ilerlemenin yeteceği sanıldı.

Halbuki biz Batı’yla karşılaştığımızda, henüz medeniyet sahnesine yeni çıkmış bir kavim değildik. Bizim de derin, köklü ve kadim bir medeniyetimiz vardı. Kendi kültür havzamız, ahlaki düzenimiz, sanat anlayışımız, mimarî çizgimiz, felsefî arayışlarımız vardı. Biz yalnızca siyasi ve askerî bir güç değil, aynı zamanda insanı merkeze alan bir adalet anlayışının da taşıyıcısıydık. Fakat Batı yükselirken biz içe kapandık; önce üstünlük iddiamız zayıfladı, sonra özgüvenimiz kırıldı. En sonunda kendi değerlerimize şüpheyle bakar hâle geldik.

İstiklal Harbi bu ruh hâline bir başkaldırıydı. Millet, tarih sahnesinden silinmeye karşı gösterdiği cesur direnişle yalnızca bir ülkeyi değil, bir zihniyeti de yeniden inşa etmek istedi. Fakat bu inşa süreci, kendi iç dengelerini kuramadan, dışarının ölçüleriyle şekillendirildi. Cumhuriyet, modernleşme adına birçok yapıyı kısa sürede dönüştürdü. Lakin bu dönüşümde kök, aidiyet, maneviyat, gelenek ve anlam yeterince hesaba katılmadı. Batı’dan alınan her şey değerli sayıldı, bizden kalan her şey ise gerici, ilkel, çağ dışı ilan edildi.

Oysa bir millet için en büyük tehdit; geri kalmışlık değil, kendi olmaktan vazgeçmektir.

Bugün yaşadığımız en büyük sorun, işte bu vazgeçişin, bu kopuşun, bu savrulmanın ağır bir faturasıdır. Gençlik, işte bu kırılmanın tam ortasında büyüdü. Kim olduğunu bilmeden, neye ait olduğunu anlayamadan… Eğitim sistemimiz teknik bilgiyle donatırken, değer üretmeyi öğretemedi. Aile kurumu gelenekle modernlik arasında bocalarken, çocuklara bir kimlik taşıyamadı. Medya, yerli sesi değil, ithal hayalleri pazarladı. İnanç dünyamız ise şekilciliğin ağırlığı altında ruhunu kaybetti.

Neticede ortaya, bilgiye erişimi yüksek ama aidiyeti zayıf bir gençlik çıktı. Kalabalıklar içinde yalnız, evler içinde yabancı, toplum içinde anlamsız hisseden bir kuşak…

Ama bu tabloya bakarak umutsuzluğa düşmek gerekmez. Zira bu yalnızlık, aynı zamanda bir arayışın da başlangıcıdır. Bugün gençler, yeni sorular soruyor: “Ben kimim?”, “Nereye aidim?”, “Bu toprağın dili, müziği, şiiri, mimarisi, inancı bana ne anlatıyor?” Bu sorular, boşluğun değil, uyanışın habercisidir.

Ve işte bu yüzden, artık taklit devrini kapatmanın, yeniden kendi değer dünyamıza dönmenin zamanıdır. Artık sadece Batı’ya bakarak değil, kendi içimize bakarak da yürümeliyiz. Çünkü biz başka bir medeniyet ikliminin çocuklarıyız. Bizim bir şiirimiz vardı: Yunus’la başlayan, Karacaoğlan’la gelişen, Sezai Karakoç’la çağımıza seslenen… Bizim bir ahlakımız vardı: Hakkı tutup kaldıran, adaleti her şeyin üstünde tutan… Bizim bir inancımız vardı: Kalbi, akılla birlikte yücelten; insanı Allah’ın emaneti bilen… Bizim bir devlet geleneğimiz vardı: Toprağı değil, gönlü fethetmeye yönelen…

Şimdi bu kaynaklara yeniden dönmeli, oradan aldığımız ilhamla çağımızın sorunlarına kendi cevabımızı üretmeliyiz. Medeniyet yarışında Batı’nın peşinden koşmak değil, onunla başa baş yürümek istiyorsak, önce kendimizi bilmeliyiz. Çünkü kimliğini bulan millet, yolunu da bulur. Kökünü tanıyan toplum, meyvesini de verir. Geçmişine sırtını dayamayan bir milletin, geleceğe emin adımlarla yürümesi mümkün değildir.

Bugünün gençliği, işte bu dönüşün eşiğindedir. Dilde, sanatta, düşüncede, örfte, inançta, edebiyatta yeni bir uyanışın izleri görülüyor. Yeter ki bu izleri takip edelim. Yeter ki onları yalnız bırakmayalım. Eğitimden siyasete, medyadan aileye kadar her alanda bu ruhu destekleyecek bir yeniden inşa süreci başlatalım.

Çünkü biz, taklit için değil; temsil için varız. Biz, kendimizi unutarak değil; kendimize dönerek yükselebiliriz.

Ve unutmayalım:

Kendi toprağında yeşermeyen bir tohum, başka bir iklimde asla meyve vermez.