moralinizi bozmayin

  Liderlik çoğu zaman geleceğe dair güçlü bir resmi görünür kılmakla başlar. Bir lider henüz gerçekleşmemiş bir ihtimali başkaları için anlamlı hale getirdiğinde, kurum yalnızca bir plana değil, ortak bir yöne de bağlanır. Vizyonun gücü buradan gelir: dağınık enerjiyi toplar, belirsizlik içinde yön duygusu verir ve insanları daha büyük bir hedef etrafında birleştirir. Fakat her güçlü kavram gibi vizyonun da gölgesi vardır. Gerçeklikle temasını koruduğu sürece pusuladır; gerçeklikten koptuğunda ise bazı şeyleri görmemizi zorlaştıran bir perdeye dönüşebilir. Bu dönüşüm genellikle büyük bir kırılmayla başlamaz. Küçük açıklamalarla, iyi niyetli ertelemelerle ve “şimdilik” denilen kararlarla ilerler. Beklenen resmi desteklemeyen veri geçici sayılır, sahadan gelen tereddüt alışma süreci diye yorumlanır, alternatif öneriler odağı dağıtmamak adına sonraya bırakılır. Kurum giderek kendisini sınayan işaretlerden çok kendisini rahatlatan kanıtları toplamaya başlar. Üstelik bütün bunlar çoğu...

Bir toplantıda herkes aynı yöne bakarken biri elini kaldırıp “Burada bir risk görüyorum” dediğinde küçük bir sessizlik olur. O sessizlik bazen rahatsızlıktır, bazen sabırsızlık, bazen de rahatlama: “Nihayet biri söyledi.” İtiraz kültürünün değeri tam burada ortaya çıkar. Konforu bozar; ama çoğu zaman kurumu koruyan şey de o bozulan konfordur. Böyle anlarda liderin verdiği ilk tepki uzun süre unutulmaz. İnsanlar yalnızca cevabı değil, ses tonunu, yüz ifadesini ve o kişiye sonrasında nasıl davranıldığını da hatırlar. Kurumlar genellikle uyumu över. Aynı hedefe bakmak, birlikte hareket etmek ve ortak bir dil kurmak önemlidir. Fakat uyumun değeri, farklı sesleri bastırdığı anda değil, onları taşıyabildiği anda ortaya çıkar. Eğer bir kurumda herkes hep aynı şeyi söylüyorsa, bu mutlaka güçlü bir ortak aklın göstergesi değildir; bazen yalnızca güvenli düşünme alanının daraldığını gösterir. İtiraz, Sadakatsizliğin Değil Sorumluluğun Dilidir Bir kurumda itiraz edenler hemen “zor”, “negatif”...

  Ve toplantı biter. Artık gündem kapanmıştır, kimse açık bir itirazda bulunmamıştır, lider rahat ve kendinden emin bir şekilde odadan çıkar. Fakat bazen o odada en önemli cümle hiç söylenmemiştir. Sessizlik dışarıdan uyum gibi görünür; içeriden bakıldığında ise çoğu zaman çekincenin, yorgunluğun ya da “söylesem de değişmez” duygusunun işaretidir. Bu tür sessizlikler genellikle toplantı sırasında değil, toplantıdan sonra anlaşılır. İnsanlar kapıdan çıkınca daha açık konuşuyor, koridorda başka bir ton kullanıyor ya da bire bir görüşmede “Aslında şunu söylemek istemiştim” diyorsa, mesele yalnızca iletişim eksikliği değildir. Bir önceki yazıda başarıdan sonra oluşan özgüvenin lideri nasıl etkileyebileceğini ele almıştık. Bu yazıda aynı özgüvenin çevrede nasıl bir konuşma iklimi oluşturduğuna bakıyoruz. Çünkü liderin geçmişte haklı çıkmış olması, bugün ona karşı farklı düşünmeyi daha zor hale getirebilir. İnsanlar kararın içeriğinden çok, o karara itiraz etmenin ilişkilere ve konumla...

Büyük bir iş başarıyla sonuçlandığında odanın havası değişir. Bir önceki toplantıda tereddütle konuşan insanlar daha rahat cümleler kurar. Liderin yaptığı yorumlar daha hızlı kabul görür. “Bu yöntem bizi buraya getirdi” cümlesi söylendiğinde çoğu kişi içinden hak verir. Başarı böyle bir şeydir; yalnızca sonuç üretmez, odadaki ağırlık merkezini de değiştirir. Tam da bu yüzden başarıdan sonraki ilk kararları dikkatle izlemek gerekir. Çünkü en tehlikeli gevşeme bazen başarısızlıktan sonra değil, herkesin haklı çıktığını düşündüğü anda başlar. Başarı yalnızca sonuç üretmez; davranış hafızası da üretir. Kurum neyi başardığını hatırlar, ama çoğu zaman o başarıya hangi yoldan ulaştığını daha da fazla sahiplenir. Bir karar işe yaramışsa, arkasındaki varsayımlar da sorgulanmadan güç kazanır. Bir lider zor bir dönemde kurumu ileri taşımışsa, sonraki kararları daha çabuk kabul görür. Böylece başarı, öğrenilecek bir deneyim olmaktan çıkıp tekrar edilmesi beklenen bir kalıba dönüşebilir. Bu dönü...

Tarihte bazı hikâyeler yalnızca geçmişi anlatmaz; bugünün kurumlarına, liderlerine ve karar vericilerine de ayna tutar. Ferdinand de Lesseps’in Süveyş Kanalı’ndaki büyük başarısından Panama’daki yıkıcı başarısızlığa uzanan yolculuğu da böyle bir hikâyedir. Bu hikâye, yalnızca bir mühendislik projesinin neden başarıya ya da başarısızlığa ulaştığını göstermez. Aynı zamanda geçmiş başarının nasıl bir otoriteye dönüşebileceğini, doğru bilginin gücün gölgesinde nasıl zayıflayabileceğini ve itiraz kültürü olmayan kurumların nasıl sessizce risk biriktirdiğini de gösterir. Süveyş: Başarının İnşa Ettiği Otorite Süveyş Kanalı’nın inşası 25 Nisan 1859’da başladı ve kanal 17 Kasım 1869’da açıldı. Akdeniz ile Kızıldeniz’i birbirine bağlayan bu proje, deniz ticaretinin yönünü değiştirmekle kalmadı; Lesseps’i de çağının gözünde “imkânsızı mümkün kılan” bir figüre dönüştürdü. Ancak büyük başarıların görünmeyen bir sonucu vardır. Başarı, sahibine haklı bir özgüven kazandırır; fakat bu özgüven zaman...